Бүгінде еліміз ІІ дүниежүзілік соғыстағы Жеңістің 80 жылдығын кеңінен атап өтуге осы бастан кірісіп кетті. Бұл үрдістен Абай облысындағы Бородулиха ауданы да тысқары қалған жоқ. Мәселен, ауданға қарасты Зубаир ауылының тұрғындары 1939-1945 жылдары етігімен от кешкен батыр аталарының есімдері ескерусіз қалмас үшін зұлмат күндері хабар-ошарсыз кеткен жерлестерінің тағдырын анықтау мақсатында «әскери-патироттық іздеу» жұмыстарын қолға алды.
Зубаир ауылынан Ұлы Отан соғысына аттанып, туған жерге оралмаған жүзден аса боздақтың аты-жөндері ойып жазылған ескерткіш қаншама ел-жұрт батырлардың ерліктеріне тағызым ететін қастерлі орынға айналды.
Осы ауылдың тумасы, өлкетанушы, тарихшы-ұстаз Баймұхамет Айтуғанов ұзақ жылдан бері өз әкесінің кезінде хабар-ошарсыз кетті деп саналған аға-інілері Оразғали, Ғалиакбар, Қабнұр (ағасы Бостанның ұлы) Сүйіндіковтің ерлікпен қаза тапқаны жөніндегі дерекке қол жеткізе алды.
Бұл арада атап айтатын бір жайт Ахметқали Сүйіндіков 1950-ші жылдардан бастап ағасына іздеу салып, КСРО кезінде Подольск Орталық әскери архивінен екі мәрте тек хабар-ошарсыз кетті деген жауап алып, көңілі құлазып, ағасының қабірін таба алмағаны үшін өкінішпен өмірден озған еді. Бірақ әкесінің көңіліндегі асыл арманын орындау үшін артында қалған ұлы Баймұхамет 2020 жылдан бастап қаһарман атасының өмірдерегіне қолжеткізу үшін РФ әскери архивтері мен түрлі мекемелеріне сұрау салды.
«Іздеген жетер мұратқа» дегендей биыл, яғни, Ұлы Отан соғысындағы Жеңістің 80 жылдығы қарсаңында ағамыз Оразғали Сүйіндіковтің кеңес-неміс соғысындағы қай майданда шайқасып, қай жерде ерлікпен қаза тапқаны жөніндегі нақты дәйекті дерекке қол жеткізе алды. Осылайша, Баймұхамет ағамыздың бес жыл бойғы тынымсыз да, қажырлы ізденісі өз жемісін берді десекте болады. Енді осы 5 жыл бойғы ізденістің қалай болғаны жөнінде ағамыздың сөзіне кезек берейік:
— Ең бірінші атамның дерегін білу үшін Бородулиха ауданының қорғаныс істері жөніндегі бөлімінің басшысы Жеңіс Әсетқазыұлына жолықтым. Істің мәнісін білетін Жеңіс інім бірден мені жылы қабылдап, дереу Абай облыстық қорғаныс істері жөніндегі бөліміне қоңырау шалды. Ол жақтығылар бізге құжатымызды өздеріне жіберуді сұрады. Құжатты бізден алғаннан кейін облыстағылар оны Ресейдің Подольск Орталық әскери архивіне жолдады. Менің ізденісімнің сәтті болуына 1941-1945 жж. кеңес әскерлерінің аты-жөндерінің компьютерілік дерек қорда бірізге түсуі сеп болды. Және менен Ресей жағы туыстығымды дәлелдеуді талап етті. Мен өз тарапыман олар сұраған құжаттардың бәрін жібердім. Нәтижесінде, кезінде өз әкем талай жыл іздеп таба алмаған құжатқа бір жылдың ішінде қол жеткіздім. Ендігі мақсатым атамның басына барып, туған жерінің топырағын салып қайту болып отыр.
Иә, ағамыздың ыждаһаттықпен жинаған Сүйіндіковтер әулетінің латын жазуымен жазылған 1937 жылғы құжаты көзімізге оттай басылды. Ұлы Отан соғысына бір шаңырақтан аттанған үш азаматтың хабар-ошарсыз кетуі артында қалған ұрпақтары үшін өте ауыр. Енді міне сол арыстардың бірінің қаза тауып, жерленген жерінің табылуы дәтке қуат болып отыр. Сонымен біз барған шақта Баймұхамет аға өзіне Ресейден келген мына деректі ұсынды:
«Ресей Федерациясы Қорғаныс министрлігінің орталық мұрағаты» федералдық мемлекеттік қазыналық мекемесі
Мұрағаттық анықтама
Қызыл әскер Суендуков Оразғали, 1909 жылы туған, туған жері көрсетілмеген, 1944 жылғы үй мекен-жайы: Семей облысы, Белағаш ауданы, Өрнек колхозы, 1 атқыштар ротасының 951 атқыштар полкінің 265 атқыштар дивизиясының пулеметшісі (әскери атағы, мекен-жайы, лауазымы, әскери бөлімі құжатта осылай), 951 атқыштар полкінің 26.06.1944 жылғы № 013/н бұйрығымен «Ерлігі үшін» медалімен марапатталған.
Марапаттау туралы басқа мәліметтер жоқ.
Негіздеме: МҰ ОА, марапатталғандарды есепке алу картотекасы.
Үзінді құжат мәтінін сақтай отырып берілді.
Сақтау (мұрағаттық) бөлімі бастығының орынбасары.
А. Черкашин
Жақында Баймұхамет ағамыз тағы бір қуанышты хабарға жолықты. Атап айтар болсақ, ШҚО Өскемен қаласындағы Ресейдің Бас консулы Алан Александрович Хетагуровтан шақырту алды. Шақыртуға себеп болған жайт кезінде иесіне табыс етілмеген «За отвагу» медалінің куәлігін артында қалған ұрпақтарына табыс ету. Ағамыздың жолы Өскеменге түсіп, атамыз кеудесіне таға алмай кеткен медалінің куәлігін өз қолымен көзіндей көріп алып қайтты.
Куәлікті алғаннан соң, ағамызды тағы бір қуанышты хабар күтіп алды. Қанды қырғыннан қайтпай қалған боздақтың жатқан жерін тауып, оның фотосын түсіруге аталған ауданда тарих пәнінің ұстазы, Новопокровка орта мектебінің директоры Арман Мұқанов жетекшілік ететін «Ерлік-Даңқ» іздеу-зерттеу тобы да көмектесті.
Тоқтала кетсек, Арман Мұқанов 20 жылдан астам уақыт бойы Бородулиха (бұрынғы Белағаш) ауданынан майданға аттанып қайтпай қалған жауынгерлер жерленген жерлерді іздеп табумен айналысып келеді. Ағамыз Арман бауырына атасының жатқан жерін тапқанын қуана хабарлаған шақта, ол жерленген жердің координатын беруді сұрапты. Осылайша Арман ағамыздан алған деректі өзінің ресейлік әріптесі Лодейпольский ауданындағы «Переправа» іздеу тобының жетекшісі Владимир Юрьевич Соколовқа жолдап, нәтижесінде Оразғали Сүйіндіков жерленген бауырластар зиратының фотосуреті ағамыздың қолына тиіпті.
Кезінде бір Одақтың құрамында болған елдер арасындағы бауырластық қарым-қатынастың әлі де сызат түспей сақталынып отырғанын осы бір ағамыз бастан өткерген оқиғадан-ақ аңғаруға болады десек қателеспейміз.
Республикамызда ғана емес, Абай облысы бойынша Жеңістің 80 жылдығын лайықты қарсы алу бойынша атқарылып жатқан іс-шаралар өз жалғастығын таба береді деген сенімдеміз.
Гүлбиеке СҮЙІНДІКОВА