Жаһанданумен бірге ілесе келген жағымсыз әдеттің бірі – нашақорлық. Статистика көрсеткендей, алғашында ермек үшін есірткі шегіп, соңында нашақорлыққа салынғандар елімізде аз емес. У сатып ұртын майлап жүргендердің заңсыз саудасына құқық қорғау органдары тосқауыл қойып жатқанымен, тәркіленген есірткі көлемі де азаяр емес. Мәселен, былтыр облысымызда есірткіге қатысты 100 қылмыс, 102 құқық бұзушылық тіркелген. Заңсыз айналымнан 282 грамм түрлі есірткі және психотроптық заттар тәркіленіпті. Бұл туралы Абай облысы Полиция департаменті Есірткі қылмысына қарсы іс-қимыл басқармасы бастығының орынбасары Берікжан Абылғазинов мәлімдеді.
Полиция департаменті есірткі саудасына қатысты әрекеттердің, оның ішінде синтетикалық есірткіні жасырын жарнамалау, интернет-ресурстарды пайдалана отырып сату және таратуды ұйымдастыру әрекеттерінің жолын кесуге бағытталған іс-шараларды жүйелі жүргізуде.
— Есірткімен байланысты қылмыс атаулының жолын кесу, алдын алу мәселесі қай кезде де назарымыздан тыс қалған емес. Былтыр облысымызда есірткіге қатысты 100 қылмыс, сондай-ақ 102 тәртіп бұзушылық анықталды. Есірткі қылмыстарының 19-ы есірткі және психотроптық заттар саудасына байланысты болса, оның 15-і аса ауыр санаттағы қылмыс саналады,- дейді Берікжан Абылғазинов.
Берікжан Абылғазиновтың айтуынша, сала мамандары тынымсыз әрекеттерінің, қырағылықтарының арқасында өткен жылы заңсыз айналымнан түрлі есірткі және психотроптық заттар тәркілепті. Сонымен қатар облыс аумағында синтетикалық есірткі жеткізудің 4 тұрақты арнасы жойылып, 32 адам құрықталған. Оның 19-ы синтетикалық есірткі сақтағаны үшін ұсталған.
Өңірімізде синтетикалық есірткі саудасы өзекті мәселе болып тұр. Синтетикалық есірткімен күресу құзырлы органдар үшін қаншалықты қиын болса, химиялық қоспаларға қол жеткізу соншалықты оңай болып барады. Буыны бекіп үлгермеген жеткіншектердің дені бұл дерттің торына интернет арқылы ілігіп жүр. Себебі синтетикалық есірткілер, негізінен, онлайн саудаланады. Ал елімізде интернет кез келген азамат үшін қолжетімді екені белгілі. Яғни сатып алушы мен саудагер бір-бірімен бетпе-бет кездеспейді. Тауар таңдау да, төлем жасау да онлайн жүзеге асады. Кейіннен сатып алушы мен саудагер түрлі мессенджерлер арқылы байланысқа шығып, тауарды қай жерден, қай уақытта алуға болатыны жөнінде нұсқаулықтармен алмасады.
— Есірткінің әсерінен болатын қылмыстар санының өсуіне оны жарнамалайтын сайттардың ықпалы зор. Мұндай мазмұндағы жарнамаларды жою жолдарының бірі есірткі жарнамалайтын сайттарды бұғаттау болмақ. Бұл ретте полиция департаменті есірткі мен психотроптық заттарды таратып, жарнамалаумен айналысқан интернет ресурстарға сілтемелерді бұғаттау үшін ҚР Ақпарат және қоғамдық даму министрлігіне автоматты түрде жіберуге мүмкіндік беретін ақпараттық жүйені пайдаланады. Осы жүйе арқылы 152 есірткі сайты бұғатталды,- дейді Берікжан Абылғазинов.
Статистикаға жүгінсек, есірткінің құрығына жастар жиі ілігеді. Сондықтан да есірткі саудасымен айналысатындар бірінші кезекте жастардың санасын улауға тырысатыны белгілі. Сондықтан полиция қызметкерлері өңірдегі білім беру ұйымдарымен тығыз байланыс орнатқан. Студенттер арасында спорттық іс-шаралар, семинарлар, дөңгелек үстелдер, кездесулер тұрақты өткізіледі. Мәселен, жыл басынан бері жалпы білім беретін мектептерде 200 дәріс өткізіліп, есірткінің зияны туралы деректі фильмдер көрсетілген.
Сонымен қатар 30 секундтық әлеуметтік роликтер әзірленіп, қаланың кинтеатрларында көрсетілуде.
Қылмыс соңы – жаза. Өткен жылы «мефедрон» психотроптық затын өткізгені үшін қала колледждерінің бірінде оқыған кәмелетке толмаған студент ұсталып, 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Өрімдей жас темір торға түсіп, өміріне балта шапты.
Жастар оңай олжаға кенелем деп есірткі тасымалына араласып, артынан опық жейді. Сала мамандарының айтуынша, бұрын қоғамда мұндай жаман әдетке әлеуметтік жағдайы төмен отбасылардың балалары ұрынады деген қасаң түсінік болған.
— Біздің қоғамда нашақорлық әлеуметтік жағдайы төмен отбасылардың проблемасы деген түсінік қалыптасқан. Алайда бұл – қате түсінік. Нашақорлықтың әлеуметтік мәртебесі жоқ. Ауқатты отбасыларда тәрбиеленіп отырған жасөспірімдер де қомақты ақша табу ниетімен қылмыстық схемаға қатысуы мүмкін. Сондықтан әрбір ата-ана баласының мінез-құлқына, әрекетіне назар аударғаны абзал. Баласының хат алмасуларын, қаржы шығындары мен араласатын ортасын бақылауда ұстауы қажет,- дейді Берікжан Абылғазинов
Есірткі саудасының көлемі әлемде заңсыз қару-жарақ, мұнай саудасы айналымынан кем түспейді. Мемлекет басшысының тапсырмасымен есірткіні интернет арқылы таратқаны үшін қылмыстық жауапкершілік күшейтілді.
«Ескірткі, психотроптық заттар, прекурсорлар мен күшті әсер ететін заттардың заңсыз өндірісіне қарсы әрекеттер туралы» Заңның өзгерген нұсқасына Президент қол қойды. Есірткі өндіргендерге жаза күшейіп, тасымалдаушыларға жаза сәл жеңілдеді. Енді есірткі өндіргендер 15-20 жылға, өмір бойына бас бостандығынан айырылып, мүлкі тәркіленуі мүмкін. Ал есірткі таратқан ресми өкілдері 15-20 жылға сотталуы (бұрын 10-15 жыл болған) мүмкін.
Ал есірткі тасымалдағандарға жаза сәл жеңілдеді. Бұрын олар бес жылдан он жылға дейін сотталатын еді, жаңа заңда 5-8 жыл жаза қарастылырған. Егер бұл қылмысты екінші рет жасаса, 7 жылдан 12 жылға сотталуы мүмкін.
Мәжіліс төрағасы Ерлан Қошановтың мәліметінше, есірткі қылмысына байланысты сотталған 4 мың адамның 1300-і – есірткі тасымалдағандар. Жазаланғандардың арасында өмірде қиын жағдайға тап болған жастар бар. Олардың көбі он жылдан аса уақытқа сотталған.
Ай-Керім СӘРСЕНҚАЛИ,
«Жаңа уақыт»